Hayvanlar niçin kış uykusuna yatarlar?

Hayvanlar niçin kış uykusuna yatarlar?

Kış mevsimi yaklaştıkça, hava soğur, günler kısalır, yapraklar renk değiştirir ve
yere düşerler, kar toprağın üzerini kaplar. İnsanlar sıcak alışveriş merkezlerinde
ihtiyaçlarını alıp, sıcak arabalarında, sıcak evlerine gelirler. Üzerlerine kazaklar,
hırkalar giyerler. İyi de, tabiatta doğal ortamda yaşayan hayvanlar kışı nasıl
geçirir, hiç düşündünüz mü?
Bir kısmı daha ılıman yerlere göçerler. Bu konuda kuşlar ve balıklar avantajlıdır.
Bazıları kendilerini kışa adapte ederler, daha kalın yeni tüyler çıkarırlar. Hatta
bazı tavşan türlerinde karda saklanabilmek için tüyler beyazlaşır. Bazıları
yiyeceklerini önceden depoladıkları bir sığınak bulurlar. Bazıları da toprakta
derin tüneller açarlar ama bazıları için de kış mevsimini uyuyarak geçirmekten
başka çare yoktur.
Genellikle ayıların kış uykusuna yattıkları bilinir ama bu doğru değildir. Gerçi
ayılar kışın mağaralarda uzun uzun uyurlar ama bu kış uykusu değildir. Daha
doğrusu kış uykusu bir çeşit uyku değildir. Normal canlılarda uyanıkken ve uyku
halindeyken, vücut ısısında ve metabolizmanın çalışmasında ciddi bir fark
yoktur. Oysa kış uykusu, hayvanların hayat ile ölümü ayıran çizgiye kadar
gelmeleri şeklinde tanımlanabilir.
Bazı hayvanların kış uykusuna yatmalarının iki sebebi vardır: Havanın çok
soğuması ve yiyecek bulma güçlüğü. Soğuk havada yaşayabilmek için
hayvanların daha çok enerjiye ihtiyaç duymalarına rağmen karlı kış günlerinde
yiyecek bulma imkanı azalır. Kış uykusu bu zor mevsimde hayvanın enerji
ihtiyacını azaltır, enerji tasarrufu sağlar.
Kış uykusu bildiğimiz şekilde uyumak değildir. Buna bilim dilinde ‘hibernasyon’
diyorlar. Vücut ısısının ortam sıcaklığına düştüğü bu durumu birçok balık
türünde, kurbağalarda, sürüngenlerde, kuşlarda ve memelilerde görebiliyoruz.
Hakiki anlamda kış uykusuna yatan bir hayvanı (hibernatör) gördüğünüzde,
ölmüş olduğunu sanabilirsiniz. Vücut ısıları sıfır dereceye kadar düşebilir. Bir
dakika içinde sadece birkaç kez nefes alırlar, kalp atış hızı o kadar düşüktür ki,
hissedilmez bile. Havalar ısındığında ise vücudun normal düzene geçmesi sadece
birkaç saat alır.
Kış uykusuna yatan hayvanlar, uyku süresince kendi vücutlarındaki yağı
tükettikleri gibi ara ara uyanarak bulundukları yere yazdan stok ettikleri
yiyeceği yiyenler de vardır.
Kış uykusu sırasında hayvanlar vücut ağırlıklarının yüzde kırkına yakınım
kaybederler. Bu kaybın yüzde 90’ına periyodik olarak uyanmalardaki ısı üretimi
ve enerji kaybı sebep olurken geri kalan yüzde 10 kayıp ise uyku sırasında olur.
Kış uykusu kış boyunca sürmez. Hayvanlar havaların soğumaya başlaması ile
birkaç günlük bir uyku periyoduna girerler. Kış mevsiminin şartları ağırlaştıkça
bu periyotlar uzar.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir