Lavabodan su niçin sağa dönerek boşalıyor?

Lavabodan su niçin sağa dönerek boşalıyor?

Lavabonuzu veya küvetinizi su ile doldurun ve tıkacı aniden çekin. Su düz olarak
delikten boşatmayacak, döne döne bir hortum oluşturacak şekilde boşalacaktır.
Bu dönüş yönü kuzey yarımkürede sağa doğru, yani saat yönünde, güney
yarımkürede ise tam tersidir. Bilim insanları buna ‘Coriolis’ kuvveti diyorlar.
Her iki yarımkürede böyle birbirine ters yönde hava akımlarının ve okyanus
akıntılarının olduğu herkes tarafından kabul ediliyor da, bir lavabodan boşalan
suda, böyle küçük bir ortamda dünyanın dönüşünün etkili olup olamayacağı
tartışma konusu.
Dünya kendi etrafında dönerken her tarafındaki hız aynı değildir. Ekvatordaki
biri, bir günde dünya çapı kadar yani 40.000 kilometre giderken bir diğer ifade
ile saatte 1670 kilometre hızla yol alırken, tam kutuptaki bir insan sıfır hızla
sadece kendi etrafında dönmektedir. Aynı şekilde gökyüzünde asılı gibi duran
bulutlar rüzgarın etkisini katmazsanız yere göre hareketsizdirler ama
altlarındaki kara parçası ile birlikte dönerler. Bu durumda ekvatordaki bulutlar
da kutuptakilere nazaran hızlı dönmektedirler.
A’yı ekvatorda, B’yi ise onun tam kuzeyinde 45 derece paralelinde iki nokta
olarak düşünelim. Bir top mermisini A’dan tam kuzeye nişanlayıp attığımızda,
atış sırasında ekvatorun dönüş hızı B noktasına göre neredeyse iki kat
olacağından mermi B noktasının doğusuna gidecektir.
Aynı şekilde kuzey kutbundan hemen hemen hareketsiz bir konumdan tam
güneye atılan bir mermi 45 paralelinde dünya dönüş hızı daha çok olduğundan
bu sefer hedefin batısına düşecektir. Yani kuzey yarımkürede kuzeye veya
güneye atılan her şey atanın konumuna göre sağa gitmektedir. Bu durum güney
yarımkürede ise sola doğru gerçekleşmektedir.
Her iki yarımkürede kuzey – güney doğrultusunda hareket eden hava akımları ve
okyanus akıntıları bu durumdan etkilenirler. Kuzey yarımkürede sağa, güneyde
sola dönerler. Ancak be. dünya yüzünde büyük bir ölçekte okyanusların dibindeki
sürtünme ve bulutların, hava akımlarının üzerinde bulundukları yerle birlikte
hareket etmelerinin etkileriyle oluşan bir tabiat olayıdır.
Bilim insanları bunun lavabo veya küvet gibi nispeten mikro ölçüde de mümkün
olup olmadığını hala tartışıyorlar. Bir kısmı burada suyun musluktan çıkış şekil
ve hızının, lavaboya düştüğü noktanın, lavabonun ve suyun gittiği yerin
yapısının etken olduğunu söylüyorlar, diğerleri de ideal şartlarda 50 kere deney
yapın ve görün diyorlar. Haydi banyoya, bilimsel deney yapmaya…!

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir