Romen rakamlarını hesaplamada niçin kullanmıyoruz?

Romen rakamlarını hesaplamada niçin kullanmıyoruz?

Zamanımızda, dünyanın büyük bir bölümünün ve bizim de kullandığımız rakam
şekilleri, diğer ülkelerde ‘Arap rakamları’ diye bilinir. Aslında bu nitelendirme
yanlıştır. Bu rakamların kökeni yani ilk ortaya çıktığı yer Hindistan’dır ve
buradan önce Arabistan’a, daha sonra İslami kültür yayılımı ile birlikte
Avrupa’ya geçmiştir.
Avrupa’da Romen rakamlarından günümüz rakamlarına geçiş Ortaçağda
olmuştur. O yıllarda Avrupa’da hesap işleriyle uğraşanlar Romen rakamlarını
hemen terk etmediler. Daha ziyade toplama ve çıkarına işi yapan tüccarlara
Romen rakamları daha pratik geliyordu. Örneğin 68’den 16’yı çıkarmak için 68
yani ‘LXVIII’ rakamından 16’yı ifade eden ‘XVI’ rakamlarını şilince geriye ‘LII’
yani 52 kalıyordu.
Diğer bir örnek olarak 77 (LXXVII) sayısından 15’i (XV) çıkartalım. Yapılacak iş
77’nin içinden X ve V rakamlarını silmektir. Sonuç ‘LXII yani 62’dir.
Bu arada Romen rakamları nelerdir bir görelim: I(1), II(2), III(3), IV(4), V(5),
VI(6), VII(7), VIII(8), IX(9), X(10), XX(20), XXX(30), XL(4Ü), L(50), LX(60),
LXX(70), LXXX(80), C(100), D(500), M(1000)
Romen rakamları her bir sayının karşılığı olan harfler, büyükten küçüğe doğru
ve soldan sağa yazılıp bunların hepsi toplanarak bulunur. MDCLXVI sayısı
neymiş bulalım:
(M=l .000)+(D=500)+(C= 100)+(L=50)+(X= 10)+( V=5 )+(I= l)
= 1966
Ancak günümüzde sistem tam böyle çalışmıyor, büyük rakamdan önce gelen
daha küçük rakam büyükten çıkartılıyor. Örneğin 1X=(10-1)=9, bu şekilde 1999
sayısı olan MCMXCIX önce M+CM+XC+IX şeklinde yazılıp sonuç
(1.000+900+90+9)= 1999 olarak bulunuyor.
Bir başka uygulama da aynı harfi üç kereden fazla tekrar etmemek şeklinde. IIII
yerine IV, XXXX yerine XL kullanılıyor. Ancak Romen rakamlarında M’den
büyük harf olmadığından l000’den sonra örneğin 4,000 MMMM şeklinde
yazılabiliyor. Daha büyük sayılarda ise sayının kaç kere 10’un katı olduğunu
ifade etmek için parantez işaretleri kullanılıyor.
Romen rakamlarında sayıdan önce ‘bir’ gelmesi sadece dört (IV) ve dokuzda (IX)
vardır. Romen rakamlarında sıfır yoktur. Rakam gösterildiği işaret kadardır yani
‘X’ nerede olursa olsun ’10’ dur. Halbuki günümüz rakamlarında ‘1’ tek başına
iken ‘1’dir ama sağdan ikinci haneye geçince ’10’ değerini, üçüncüye geçince ‘100’
değerini alır.
Tüm bu nedenlerle günümüzün karmaşık işlemlerinde Romen rakamlarının
kullanılmaları mümkün değildir. Sıfır sayısının katılmasıyla hiç rekabet güçleri
kalmamıştır. Duvar saatlerinde dekoratif amaçlı kullanılmaları yanında pratik
bir kullanım yerleri yoktur.
Günümüzde milyon, milyar derken trilyonları hatta katrilyonları ifade eder hale
geldik. İleriki yıllara hazırlık amacıyla milyondan başlayarak sonra gelen
sayılara bir bakalım. Sayı isminin yanında parantez içindeki rakamlar o sayıda
kaç tane sıfır olduğunu gösterir:
Milyon(6), milyar(9), trilyon(12), katrilyon(15), kuintrilyon(18), sekstrilyon(21),
septrilyon(24), oktrilyon(27), nanilyon(30), desilyon(33), andesilyon(36),
dudesilyon(39), tredesilyon(42), kattırdesilyon(45), kuindesilyon(48),
seksdesilyon(51), septendesilyon(54), oktadesilyon(57), novemdesilyon(60),
vijintilyon(63).

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir